28 października w Terminalu Gocław w Warszawie temat telefonii komórkowej przyciągnął liczną publiczność. Spotkanie „Telefonia komórkowa 5G - rozwój cywilizacyjny czy zagrożenie?”, zorganizowane w ramach kampanii „Zdrowie w zasięgu”, połączyło dwa spojrzenia: naukowe wyjaśnienie działania technologii oraz praktyczną wiedzę o pomiarach pól elektromagnetycznych, weryfikowaniu informacji i codziennych zastosowaniach sieci.
Prof. Andrzej Krawczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Zastosowań Elektromagnetyzmu, przeprowadził słuchaczy przez historię komunikacji i rozwój kolejnych generacji telefonii komórkowej. Przybliżył również źródła obaw towarzyszących nowym technologiom. Rafał Pawlak, dyrektor Zakładu Badań i Certyfikacji IŁ-PIB, podjął ten wątek od strony, która dotyczy każdego użytkownika internetu: co zrobić, kiedy trafiamy na wiadomość, która ma nas przestraszyć?
Ja też się obawiam wielu rzeczy, ale szukam źródła, szukam informacji
- mówił.
To zdanie dobrze oddawało charakter jego wystąpienia. Uczestnicy otrzymali konkretne wskazówki, dzięki którym mogą sprawdzić, na czym opiera się alarmujący przekaz.
Pawlak opisywał mechanizm zarabiania na lęku. Najpierw wywołuje się poczucie zagrożenia – w przypadku pól elektromagnetycznych mogą to być np. filmy z piszczącym miernikiem, dramatycznym komentarzem i liczbami pozbawionymi właściwego kontekstu. Następnie podsuwa sposób pozornego potwierdzenia zagrożenia, a na końcu sprzedaje „ochronę”. Ekspert pokazywał, dlaczego sam odczyt urządzenia nie wystarcza do oceny sytuacji. Trzeba jeszcze wiedzieć, co zmierzono, jakim sprzętem, według jakiej metody i z jaką wartością należy porównać wynik.
Tu właśnie pojawił się autobus. Zapisanie jego długości w milimetrach dodaje liczbie kilka zer, ale nie dodaje pojazdowi ani centymetra. Podobny zabieg można zastosować do wyniku pomiaru pola elektromagnetycznego: zmienić jednostkę i uzyskać liczbę, która wygląda znacznie groźniej.
To jest magia wielkich liczb i to tak działa na naszą psychikę
- tłumaczył Pawlak.
Równie obrazowo wyjaśniał różnicę między końcem skali urządzenia a przekroczeniem dopuszczalnego poziomu. Miernik może sygnalizować alarm dlatego, że ma nieodpowiedni zakres. Jego czerwone światło i dźwięk nie zastępują wiedzy o tym, co rzeczywiście dzieje się w otoczeniu.
Duża część wystąpienia dotyczyła więc tego, jak wygląda profesjonalne badanie. Pawlak opowiadał o pracy akredytowanych laboratoriów, wzorcowanej aparaturze, wyborze miejsc pomiarowych i sprawozdaniach pozwalających prześledzić wyniki. Porównał je do znanych wszystkim wyników badań krwi: znaczenie mają zarówno liczby, jak i sposób ich uzyskania oraz właściwa interpretacja.
Uczestnicy poznali też narzędzie, z którego mogą skorzystać samodzielnie. System SI2PEM umożliwia bezpłatne sprawdzanie wyników pomiarów PEM i lokalizacji stacji bazowych. Na mapie można odszukać swoją okolicę, wybrać punkt pomiarowy oraz sprawdzić datę badania i laboratorium, które je wykonało. To praktyczna droga od niepokoju do informacji, którą można zweryfikować.
Ważne miejsce zajęło również pytanie o korzyści z rozwoju sieci. Pawlak przywołał dobrze znane doświadczenie sylwestrowej nocy: telefon pokazuje zasięg, a mimo to trudno się dodzwonić.
Bo zasięg to jedno, a pojemność to drugi parametr sieci
- wyjaśniał.
Na tym przykładzie pokazywał znaczenie możliwości obsługi większej liczby użytkowników. Mówił także o sprawnym przesyłaniu danych medycznych, kontakcie ze specjalistami i łączności potrzebnej w sytuacjach kryzysowych.
Szczególnego znaczenia nabrała przytoczona przez niego historia mieszkanki Sopotu, która podczas zawału zdołała wezwać pomoc dopiero po dotarciu na balkon, gdzie jej telefon odzyskał zasięg. Opowieść z wcześniejszego spotkania z mieszkańcami przypominała, że za rozmową o antenach i parametrach sieci stoją bardzo konkretne ludzkie potrzeby.
Po wykładach przyszła pora na pytania z sali. Jedna z uczestniczek opowiedziała o pogorszeniu zasięgu w domu i zasłyszanym wyjaśnieniu, że być może winne jest wdrażanie 5G. Pawlak wskazał możliwą przyczynę techniczną: czasową przebudowę lub rekonfigurację obsługującej okolicę stacji. Pokazał przy tym, jak ważne jest ustalenie przyczyny problemu, zanim przypisze się ją nowej technologii.
Wśród opowieści eksperta znalazła się też domowa próba sprawdzania informacji z udziałem jego mamy i córki. To starsza z uczestniczek zaczęła samodzielnie szukać źródeł i poprawnie rozpoznała fałszywy przekaz. Ten przykład szczególnie pasował do spotkania na Uniwersytecie Trzeciego Wieku: obycie z internetem i umiejętność krytycznej oceny treści nie zawsze idą w parze. Dociekliwość nie ma metryki.
Właśnie tak w praktyce realizuje się cel projektu „Połączeni technologią”, prowadzonego przez Ministerstwo Cyfryzacji wspólnie z Instytutem Łączności - PIB: poprzez przystępną wiedzę, rozmowę i narzędzia pomagające świadomie korzystać z technologii. Na Gocławiu ta rozmowa dotyczyła spraw bliskich uczestnikom: telefonu, który powinien działać w mieszkaniu, możliwości wezwania pomocy i wiadomości, którą warto sprawdzić przed udostępnieniem.
Ostatni slajd prezentacji zawierał zdanie: „Sprawdzam fakty, zanim się przestraszę”. Po tym spotkaniu można je było zabrać ze sobą jako bardzo praktyczną zasadę korzystania z internetu.
O projekcie
„Połączeni technologią” to ogólnopolski projekt edukacyjno-informacyjny realizowany przez Ministerstwo Cyfryzacji w partnerstwie z Instytutem Łączności - Państwowym Instytutem Badawczym w ramach Działania 2.5 „Wsparcie umiejętności cyfrowych” programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021–2027 (FERC).
Celem projektu jest zwiększenie wiedzy o znaczeniu telekomunikacji dla rozwoju społeczno-gospodarczego, jakości życia i bezpieczeństwa państwa. Działania opierają się na rzetelnej wiedzy, danych i wynikach badań. Obejmują edukację o infrastrukturze telekomunikacyjnej i jej zastosowaniach, przeciwdziałanie dezinformacji oraz wsparcie samorządów w rozumieniu korzyści płynących z inwestycji telekomunikacyjnych.
