Na PGE Narodowym zwykle liczy się gole. W poniedziałek, 16 listopada, liczono megawaty. Jeden z paneli dyskusyjnych VI Kongresu Społeczno-Gospodarczego Polska Moc Biznesu nosił tytuł „Głód mocy obliczeniowej: czy Polska udźwignie boom na AI?”. Krzysztof Szubert, pełnomocnik dyrektora Instytutu Łączności – PIB ds. komercjalizacji i współpracy międzynarodowej, odpowiedział z ostrożnością właściwą komuś, kto zna kosztorys: „Mam nadzieję, że tak”.
Kosztorys robi wrażenie. Chodzi o europejską gigafabrykę sztucznej inteligencji za około 3 mld euro, wyposażoną w 75–100 tys. procesorów graficznych. „To największy projekt cyfrowy w historii Polski, ale też w historii regionu Europy Środkowej” – mówił Szubert, który prowadzi ten projekt w biurze Instytutu Łączności, działającym na rzecz Ministerstwa Cyfryzacji.
Stawka wykracza poza jeden budynek. Technologia w ostatnich latach wyraźnie przyspieszyła, a jej silnikiem jest sztuczna inteligencja. W tym wyścigu paliwem jest moc obliczeniowa, rozdzielona bardzo nierówno. Według Szuberta około 75% światowych zasobów mają Stany Zjednoczone, 15% Chiny, a Europa – mniej więcej 10%. Świat dzieli się więc na tych, którzy modele trenują, i tych, którzy za dostęp do nich płacą. Polska wolałaby należeć do pierwszej grupy: jako współtwórca, nie naśladowca.
Raz już ta sztuka się nie udała. Wojciech Stramski, prezes Beyond.pl, przypominał, że falę chmury obliczeniowej Polska przespała: centra danych Microsoftu, AWS i Google’a wyrosły w Europie Zachodniej. Dawid Zieliński, prezes Columbus Energy, przestrzegał przed rolą gospodarza, który udostępnia grunt i budynek, podczas gdy zyski zgarnia lokator.
Szubert odpowiada na to argumentem z kategorii suwerenność technologiczna – rozumianym, co trzeba uczciwie przyznać, skromnie. Gigafabryka powstanie w dużej mierze na zachodnich technologiach. Liczy się jednak adres. „Mając taką infrastrukturę na terenie Polski, możemy bez problemu przetwarzać dane, które są w jakiś sposób wrażliwe. Mamy te dane u siebie. Możemy trenować swoje modele” – mówił.
Najciekawsza jest jednak ekonomia przedsięwzięcia. Gdzie w Europie powstaną Gigafabryki AI wspierane publicznymi pieniędzmi zdecyduje przetarg EuroHPC JU; w całej Unii ma ich powstać do siedmiu, a oferty na obiekty średniej skali przyjmowane są do 4 lutego 2027 r. Rada Ministrów uznała projekt za strategiczny i zarezerwowała ponad 500 mln euro wkładu krajowego. Za te pieniądze państwo przez pięć lat będzie kupować około 17% mocy obliczeniowej fabryki; drugie tyle kupi Komisja Europejska. Państwa rzadko zobowiązują się do zakupów, zanim fabryka stanie, a banki finansujące takie inwestycje bardzo to cenią (więcej: Gigafabryka AI: jak mechanizm off-take chroni inwestorów). „Tak naprawdę jest to projekt ze stabilnym klientem” – podsumował Szubert.
Stabilny klient nie oznacza jednak pewnej wygranej. Projekt jest komercyjny: technologię, lokalizację i partnerów wybierze konsorcjum, a polskie konsorcjum nie może liczyć na taryfę ulgową. Czesi już budują – większą fabrykę, jeśli wygrają, mniejszą, jeśli nie. Popyt w kraju wygląda za to solidnie. Instytut Łączności przeanalizował potrzeby dużych firm państwowych. „Przebadaliśmy 35 największych, krytycznych spółek Skarbu Państwa i jest tam spory, już ustabilizowany potencjał zapotrzebowania na moc obliczeniową AI” – mówił Szubert.
Dwa ograniczenia są bardziej przyziemne: prąd i papier. Hiszpania płaci za energię mniej – różnica w rocznym rachunku gigafabryki sięga około 100 mln euro – ale cena to nie wszystko. „Cena energii jest w tych projektach istotna, ale teraz znacznie ważniejsza jest dostępność mocy” – tłumaczył Szubert. Stramski, którego firma obsługuje głównie klientów amerykańskich, potwierdzał, że dla nich liczy się nie stawka, lecz to, czy moc jest zainstalowana – a w Polsce wciąż jest. Zieliński szacował, że krajowy system elektroenergetyczny zmieści do 2040 r. kilka gigawatów dla centrów danych, pod warunkiem że ktoś zgra budowę serwerowni z budową elektrowni i magazynów energii.
Papier jest trudniejszy. Pozwolenia budowlane i środowiskowe zajmują w Polsce od czterech do sześciu lat; Bruksela daje na uruchomienie gigafabryki 18 miesięcy. „Żeby zacząć budować gigafabrykę, w 18 miesięcy nie zgromadzimy dokumentów” – przyznał Szubert. Stąd zapowiedziana przez ministra cyfryzacji specustawa. Stramski chciałby, żeby objęła całą branżę, a nie jeden projekt, bo świat – jak zauważył – ucieka szybko.
Polska przespała już jedną rewolucję technologiczną. Druga rewolucja nadchodzi z wyraźną datą startową: 4 lutego 2027 o 17:00.
Strona konferencji: https://polskamocbiznesu.pl/