Ujmując rzecz opisowo…
Temat technologii cyfrowych jest mocno skomplikowany. Z jednej strony jest prawo Moora, które (traktowane mniej dosłownie niż w 1965 roku, gdy zostało napisane) pokazuje o ile bardziej dostępne stają się nowe generacje sprzętu. Z drugiej… wzrost wydajności komputerów pozwala im od dziesięcioleci utrzymywać cenę a każdy, kto nawet w domu robił na komputerze bardziej zaawansowane rzeczy niż pisanie tekstów (od gier po np. montaż wideo) wie, że pobór energii przez komputery nie jest bagatelnym kosztem.
Gdy więc pojawia się dyskusja na temat inwestycji w centra danych i to centra o tak bardzo znaczącej skali jak Gigafabryki AI, pojawiają się też obawy i protesty. Pytanie, czy słuszne.
Ta sama moc, coraz mniej prądu
Zacznijmy od nieoczywistego. Kiedy słyszymy „gigafabryka", wyobrażamy sobie halę pełną maszyn, które z każdym rokiem pochłaniają coraz więcej energii. Tymczasem sposób, w jaki zaprojektowano europejski program Gigafabryk AI, jest... nazwijmy to, kontrintuicyjny.
Wielkość instalacji w projekcie europejskich Gigafabryk AI jest bowiem odnoszona do benchmarku, standardu, którym jest liczba maszyn określonego typu. Punktem odniesienia jest jeden, konkretny, popularny przed kilku laty układ do sztucznej inteligencji: procesor H100 firmy NVIDIA. Gigafabrykę AI w przetargu Euro HPC JU projektuje się tak, by dostarczyła moc obliczeniową równą określonej liczbie takich układów, niezależnie od tego, ile fizycznych procesorów i ile prądu do zasilania czy wody do chłodzenia będzie do tego potrzeba.
I tu zaczyna się rzecz najważniejsza. Każde kolejne pokolenie procesorów wykonuje tę samą pracę zużywając mniej prądu. Nowy układ zastępuje kilka starszych, a przy tym na jednostkę wykonanej pracy pobiera wyraźnie mniej energii. Skoro więc zamawiamy stałą „ilość myślenia", jeśli tak można określić użycie standardu określonej liczby GPU H100 jako punktu odniesienia a nie stałą liczbę maszyn, które miałyby być zainstalowane w Gigafabryce AI, to im nowszy sprzęt, tym mniejszy rachunek za prąd za dokładnie ten sam efekt w postaci uzyskanej mocy obliczeniowej.
Skala tej poprawy wydajności jest znacząca. Aby dostarczyć tę samą moc obliczeniową, co instalacja z czasów układu H100, dzisiejszy sprzęt potrzebuje mniej więcej o dwie piąte mniej energii, a najnowsze rozwiązania, które trafią do fabryk pod koniec dekady, nawet około połowy mniej [9][10]. Mówiąc obrazowo: ten sam mózg, ułamek prądu.
Warto od razu rozbroić popularny zarzut. To prawda, że sztuczna inteligencja w skali całego świata pochłania rosnące ilości energii, bo świat chce jej coraz więcej. Ale instalacja, której zadanie z góry zamrożono na określonej mocy obliczeniowej, korzysta z całej poprawy sprawności: jej zapotrzebowanie na prąd może, a nawet powinno spadać. Polska Gigafabryka AI ma powstawać etapami, najpierw mniejsza, potem większa, ale zawsze mierzona w tych samych jednostkach „myślenia", nie w megawatach do wypełnienia.
Woda, która nie musi znikać
W Polsce największy niepokój budzi jednak nie zapotrzebowanie na prąd, lecz na wodę. Pod Warszawą, w Regułach, mieszkańcy protestują przeciwko centrum planowanemu, jak pisze Instytut Spraw Obywatelskich, około „30 metrów od osiedla domów”[2]. Kilkanaście kilometrów dalej, w Piasecznie, obawy dotyczą tego samego[5]. W Bielsku-Białej aktywiści ostrzegają, że podobne obiekty potrafią zużywać „miliardy litrów wody rocznie”[4]. Lokalni społecznicy z Reguł szacują, że instalacja pobierałaby w szczycie tyle wody, ile miasto wielkości Elbląga[3]. Skąd biorą się takie liczby? Czy są nieuniknione?
Najpierw trzeba zrozumieć, w jaki sposób serwerownia „zużywa" wodę. To słowo jest mylące. Klasyczny sposób chłodzenia polega na tym, że woda jest rozpylana i celowo odparowywana. Parowanie odbiera dużo ciepła, które wraz z parą ucieka do atmosfery. Wtedy woda naprawdę znika z lokalnego obiegu; nie wraca do rzeki, tylko „ucieka kominem" jako para i spadnie deszczem gdzieś daleko. To właśnie ten mechanizm rodzi nagłówki „serwerownia wypije wodę".
Ale odparowywanie jest wyborem, nie koniecznością. Nowoczesne procesory chłodzi się cieczą krążącą tuż przy nich, w szczelnej, zamkniętej pętli. Woda w niej krąży, a nie wyparowuje; trzeba ją tylko od czasu do czasu uzupełnić. Ciepło zebrane z procesorów można potem oddać na zewnątrz nie przez parowanie, lecz przez „suche" chłodnice, działające trochę jak chłodnica w samochodzie, która oddaje ciepło do powietrza, nie zużywając wody.
I tu pojawia się polska przewaga. Suche chłodnice działają wtedy, gdy powietrze na zewnątrz jest chłodniejsze niż krążąca ciecz. W naszym klimacie jest tak niemal przez cały rok, nawet w upalny dzień. Na południu Europy, w Hiszpanii czy we Włoszech, letnie upały zmuszają operatorów do sięgania po odparowywanie, czyli po wodę, która zniknie z lokalnego obiegu. Polska instalacja może więc pracować niemal bezwodnie, nie płacąc za to wysokiej ceny w prądzie. I to jest faktyczna, strukturalna przewaga nad południem kontynentu, nie kwestia deklaracji.
Jest jeszcze druga korzyść. Ciepło odebrane od procesorów nie musi się marnować. Może ogrzewać domy. Polska ma jedną z najlepiej rozwiniętych sieci ciepłowniczych w Europie: warszawska jest jedną z największych na kontynencie, a rozbudowane systemy mają też Kraków, Trójmiasto, Poznań i Szczecin. To znaczy, że „odpad" z fabryki można zamienić w ciepło dla mieszkańców. Co więcej, unijne przepisy już teraz wymagają od dużych centrów danych, by udostępniały swoje ciepło do wykorzystania, o ile jest to wykonalne [13].
Gigafabryka zbudowana w Polsce, zgodnie z obowiązującymi regulacjami, w naszym klimacie, przy naszym cieple sieciowym, nie musi być drapieżnikiem. Zużycie prądu może spadać, woda niemal zniknąć z rachunku, a ciepło może trafić do kaloryferów zamiast do nieba. Z korzyścią dla lokalnych mieszkańców.
...i patrząc “po inżyniersku”
Obraz, który nakreśliliśmy dotąd w artykule jest prawdziwy, ale wymaga liczb i zastrzeżeń. Przeprowadźmy rozumowanie w oparciu o bardziej „twarde” argumenty.
Płaski compute, malejące zasilanie
Kluczowe jest zrozumienie jednostki. Nabór EuroHPC na gigafabryki mierzy skalę ekwiwalentem mocy obliczeniowej H100, nie liczbą fizycznych akceleratorów [12]. Dla polskiego projektu średniej skali (Lot 1) oznacza to co najmniej 25 000 ekwiwalentów H100 we wstępnej fazie (do 18 miesięcy) i docelowo ≥75 000 ekwiwalentów H100 [17]. Euro HPC JU szacuje, że taki projekt będzie ostatecznie wymagał do około 120 MW mocy [17].
Sednem jest przelicznik wydajności na wat, przy czym trzymamy się przeliczników przyjętych w dokumentacji EuroHPC. Nabór przelicza jeden fizyczny akcelerator na ekwiwalenty mocy obliczeniowej H100: jeden układ Blackwell (B200) odpowiada 3,2–3,44 ekwiwalentu H100, a jeden układ Rubin, według projekcji dla sprzętu jeszcze nierynkowego, 7,26 ekwiwalentu [12]. Zestawiając to z realnym poborem karty (H100 ~700 W, B200 ~1000 W, Rubin ~1800 W [9]), otrzymujemy pobór na jeden ekwiwalent H100: dla Blackwella ~290–315 W (spadek o 55–58% wobec H100), dla Rubina ~250 W (spadek o ~65%). Paradoks, o którym trzeba pamiętać: moc na pojedynczy układ rośnie (700 W → ~1000 W → ~1800 W), ale moc na jednostkę mocy obliczeniowej spada, bo wydajność rośnie znacznie szybciej niż pobór. Same przeliczniki EuroHPC są przy tym wewnętrznie spójne z regułą ~2× poprawy na pokolenie: Rubin to ~2,1–2,3× wydajności Blackwella [10].
Przełóżmy to na bilans obiektu (rama ekwiwalentów H100, sprzęt Rubin / Blackwell):
Wniosek jest mocny: nawet w wariancie konserwatywnym (Blackwell) Faza II to ~36 MW, czyli mniej niż jedna trzecia przewidywanych 120 MW. Instytut Łączności szacuje tak zwaną „obwiednię" jako górną granicę poboru mocy (przyłącze, chłodzenie, rozdzielnie) z zapasem na kolejne generacje sprzętu. To odwraca zarzut o „przeciążenie sieci": realny pobór jest ułamkiem mocy przyłączeniowej. Warto uprzedzić kontrargument „skoro wydajniej, dołożą więcej mocy obliczeniowej, więc i tak zjedzą tę energię”. Nie stosuje się on tu wprost, bo wymagania EuroHPC JU mówią wprost o ekwiwalencie H100 – w ujęciu ich mocy obliczeniowej. To compute (moc obliczeniowa) jest stałą, a zasilanie zmienną, która ma spadać. To odróżnia gigafabrykę EuroHPC od komercyjnego hiperskalera, który faktycznie wypełnia dostępną moc.
Rośnie za to jedno: gęstość mocy na szafę, z ~40 kW w erze H100 do ~130 kW (Blackwell) i ~190–230 kW (Rubin) [9]. To ona, a nie sumaryczna moc obiektu, przesądza o metodzie chłodzenia.
Co boli ekologów: chłodzenie i woda, szczegółowo, z lokalizacjami
Pobór ≠ konsumpcja. Odparowanie jednego litra wody odbiera ~0,65 kWh ciepła, stąd chłodzenie w pełni ewaporacyjne konsumuje ~1,4–1,8 litra wody na każdą kilowatogodzinę energii obliczeniowej. To ta konsumpcja (parowanie), nie pobór, powoduje znikanie wody z lokalnego obiegu.
Chłodzenie cieczą bezpośrednio na procesorze jest rozwiązaniem technologicznym wynikającym ze skali serwerowni, którą będzie Gigafabryka AI. Powietrze fizycznie nie odbierze 200 kW z szafy. Ale samo w sobie chłodzenie cieczą jest neutralne wodnie: przenosi ciepło do pętli, a o wodzie decyduje dopiero sposób odprowadzenia ciepła z pętli. Przy pętli ciepłowodnej (chłodziwo około 40°C) chłodnice suche pracują zawsze, gdy powietrze jest chłodniejsze niż chłodziwo. W Polsce to prawie100% roku, także w szczycie upału. Wspomaganie adiabatyczne (spryskiwanie i odparowywanie) nie ratuje więc chłodzenia; służy ścinaniu szczytu i marginesowi sprawności w najgorętszych godzinach. Woda staje się funkcją kilkuset godzin szczytu rocznie, nie pracy ciągłej.
O zużyciu wody per lokalizacja decydują dwie zmienne: liczba godzin wspomagania (chłodniej = mniej) i skuteczność adiabatyki (powietrze suchsze = większa depresja termometru mokrego = mniej wody na ten sam efekt). Wybrzeże Bałtyku jest chłodne, ale wilgotne; wnętrze Polski cieplejsze, ale bardziej suche, efekty częściowo się znoszą. Dane bazowe (dni upalne ≥30°C, dekada 2011–2020, IMGW): Poznań i zachód ~14–15 rocznie, Kraków ~13, Warszawa ~10 (podbite miejską wyspą ciepła), Szczecin ~9; Trójmiasto notuje jedynie ~2–4 dni tropikalne rocznie, bo bryza bałtycka obniża temperaturę o 3–5°C wobec Mazowsza [18][19][20].
Różnice między lokalizacjami to czynnik ~2–3×, ale wszystkie sześć jest o rząd–dwa rzędy wielkości lepsze niż projekt ewaporacyjny lub lokalizacja na południu Europy. Przekłada się to na efektywne roczne WUE (efektywność zużycia wody, Water Usage Efectiveness) rzędu 0,01–0,04 L/kWh (klasa A) wobec około 1,4–1,8 dla pełnego parowania. W wolumenach:
Czyli w Fazie I, kilka basenów rocznie zamiast całego jeziora. To jest liczba, którą można postawić naprzeciw protestom wodnym.
Otoczka regulacyjna popycha dokładnie w tę stronę. Nabór nie narzuca metody chłodzenia wprost. Wymusza za to wyniki. Dyrektywa o efektywności energetycznej nakłada na obiekty >1 MW obowiązek udostępnienia ciepła odpadowego, o ile odzysk jest wykonalny [13]; obiekty ≥500 kW muszą raportować wskaźniki PUE, WUE, ERF i REF [14]; wprowadzana jest etykieta A–G oparta na PUE i WUE [15]; a projekt regulacji z 2026 r. zaostrza definicję, licząc do WUE także pobór wody słodkiej z rzek i wód gruntowych, co zamyka linię obrony „bierzemy wodę rzeczną, nie pitną" [15]. W samym naborze kwestia zrównoważenia jest kryterium oceny, a nie tylko warunek zgodności; hiszpańska oferta wprost wskazuje, że o wyniku przesądzą metryki takie jak PUE, WUE, chłodzenie cieczą i odzysk ciepła [16].
Dla porównania, dlaczego to ma znaczenie politycznie. W Irlandii centra danych pochłonęły ok. 22% krajowej energii, co skłoniło regulatora do wieloletniego wstrzymania nowych przyłączeń i wymogu własnych źródeł zasilania [6][7]. Centra danych potrafią zużywać do 40% mocy Frankfurtu [6]. W Holandii protesty mieszkańców i sprzeciw wobec zajęcia gruntów rolnych zakończyły projekt Meta w Zeewolde [8]. Polska oferta, projektowana od początku jako niskowodna, z własnym źródłem energii i odzyskiem ciepła, uprzedza każdy z tych scenariuszy.
Konkluzja
Obawy , jakie budzi perspektywa powstania Gigafabryki AI w Polsce są realne i zrozumiałe. Gigafabryka AI w naszym kraju nie musi jednak tych obaw potwierdzać. Ta sama architektura, której wymagają unijne przepisy (chłodzenie cieczą w obiegu zamkniętym, odzysk ciepła, własne odnawialne źródło), jest jednocześnie najlepszą odpowiedzią na lęk mieszkańców o prąd i wodę. Nasz relatywnie, wciąż jeszcze chłodny klimat pozwala odbierać ciepło z centrum danych niemal bez wody, a gęste sieci miejskiego ogrzewania czekają na ciepło, które gdzie indziej trzeba by wyrzucić. Innymi słowy: drapieżnik nie jest tu ani konieczny, ani dozwolony, a to akurat dobra wiadomość dla wszystkich stron.
Zastrzeżenia inżynierskie
- Godziny adiabatyki i WUE per lokalizacja to szacunki wyprowadzone z liczby dni gorących IMGW; dla konkretnej działki należy je policzyć godzina po godzinie na typowym roku meteorologicznym (TMY), z termometrem mokrym.
- Liczby dla generacji Rubin są projekcją. Do dokumentów wiążących bezpieczniej przyjmować Blackwell jako bazę, Rubin jako scenariusz.
- Bilans nie obejmuje wody „ukrytej" w energii (chłodzenie elektrowni), pomijalnej przy odnawialnych źródłach, lecz rosnącej przy gazie i węglu, dlatego źródło energii wpływa nie tylko na emisje, ale i na pełny ślad wodny.
Odnośniki
[1] Nowy front walki z big techami: mieszkańcy protestują przeciw centrom danych, rp.pl (Cyfrowa): https://cyfrowa.rp.pl/globalne-interesy/art42728381-nowy-front-walki-z-big-techami-mieszkancy-protestuja-przeciw-centrom-danych
[2] Reguły: Kto stoi za największym, wielkoskalowym centrum danych w Polsce?, Instytut Spraw Obywatelskich (cyt. „30 metrów od osiedla domów"): https://instytutsprawobywatelskich.pl/reguly-kto-stoi-za-najwiekszym-wielkoskalowym-centrum-danych-w-polsce/
[3] Gigantyczne centrum danych stanie pod Warszawą. Mieszkańcy boją się o wodę, Zielona Interia (pobór wody „miasta wielkości Elbląga"): https://zielona.interia.pl/wiadomosci/polska/news-gigantyczne-centrum-danych-stanie-pod-warszawa-mieszkancy-bo,nId,23528625
[4] Protest przeciwko budowie ogromnego centrum danych, bielsko.info (cyt. „miliardy litrów wody rocznie"): https://www.bielsko.info/wiadomosci/47801-protest-przeciwko-budowie-ogromnego-centrum-danych-mieszkancy-alarmuja-o-skutkach-inwestycji-bielsko-biala
[5] Piaseczno. Na granicy z Józefosławiem powstaje centrum danych. Mieszkańcy protestują, TVN Warszawa: https://tvn24.pl/tvnwarszawa/okolice/piaseczno-na-granicy-z-jozefoslawiem-powstaje-centrum-danych-mieszkancy-protestuja-st9202852
[6] Data centers in Europe fuel fears, protests, and innovation, Cybernews (Irlandia ~22% energii; Frankfurt do 40% mocy): https://cybernews.com/tech/europe-data-centers/
[7] Ireland unveils strict new rules for data centre power use, DataCentreNews: https://datacentrenews.uk/story/ireland-unveils-strict-new-rules-for-data-centre-power-use
[8] The data center fight is going global, NationofChange (Zeewolde): https://www.nationofchange.org/2026/07/29/the-data-center-fight-is-going-global/
[9] Nvidia Vera Rubin: Data Center Impact Explained, ModulEdge (moce szaf; ~1,8 kW/GPU Rubin): https://www.moduledge.com/blog/nvidia-vera-rubin
[10] NVIDIA Rubin at GTC 2026: Full Technical Breakdown, Barrack AI (2–3× trening/pokolenie): https://blog.barrack.ai/nvidia-rubin-specs-architecture-2026/
[11] NVIDIA Vera Rubin NVL72 Specs Breakdown, HashrateIndex (produkcja Rubin H2 2026): https://hashrateindex.com/blog/nvidia-vera-rubin-nvl72-specs-breakdown/
[12] The EuroHPC JU launches the AI Gigafactories Call, EuroHPC JU: https://www.eurohpc-ju.europa.eu/eurohpc-joint-undertaking-launches-ai-gigafactories-call-2026-07-30_en
[13] Energy efficiency requirements under the EU AI Act, White & Case (obowiązek odzysku ciepła >1 MW): https://www.whitecase.com/insight-alert/energy-efficiency-requirements-under-eu-ai-act
[14] Data center policies in the EU, Danfoss (raportowanie PUE/WUE/ERF/REF ≥500 kW): https://www.danfoss.com/en/industries/buildings-commercial/shared/data-centers/data-center-policies-in-the-eu/
[15] Sustainability labelling for European data centres, Linklaters (etykieta A–G; reguła „wody słodkiej"): https://sustainablefutures.linklaters.com/post/102ne37/sustainability-labelling-for-european-data-centres
[16] Spain commits 719 million to compete for a European AI gigafactory, Cloud News (metryki decydujące o ofercie): https://cloudnews.tech/spain-commits-719-million-to-compete-for-a-european-ai-gigafactory/
[17] AI gigafactory in Poland: the race for a strategic investment begins, successful-investing-in-poland.com (75 tys. ekw. H100; szacunek IŁ ~120 MW): https://successful-investing-in-poland.com/ai-gigafactory-in-poland-the-race-for-a-strategic-investment-begins/
[18] Liczba dni upalnych w Polsce rośnie z dekady na dekadę, Obserwator IMGW: https://obserwator.imgw.pl/2024/09/18/liczba-dni-upalnych-w-polsce-rosnie-z-dekady-na-dekade/
[19] Najcieplejsze miasta w Polsce 2026, upal-w-polsce.pl (Trójmiasto 2–4 dni tropikalne; bryza –3–5°C): https://www.upal-w-polsce.pl/blog/najcieplejsze-miasta-w-polsce-2026
[20] Upalnych dni w Polsce przybywa, TwojaPogoda.pl / IMGW (Szczecin): https://www.twojapogoda.pl/wiadomosc/2022-07-25/dawniej-w-polsce-nie-bylo-az-tak-goraco-o-upale-mowiono-gdy-temperatura-siegala-25-stopni/
Zastrzeżenie dodatkowe: dane dot. generacji Rubin są projekcją opartą na deklaracjach producenta i analityków (brak wyników MLPerf). Progi PUE/WUE nie są w naborze podane liczbowo, wynikają z ram dyrektywy o efektywności energetycznej. Szacunki godzin chłodzenia adiabatycznego per lokalizacja wymagają weryfikacji symulacją godzinową na typowym roku meteorologicznym.
Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji.