Kiedy przyszłość spotyka teraźniejszość
Dwadzieścia siedem lat później uczestnicy International Conference on Transparent Optical Networks (ICTON 2026) spotkali się w Pradze, aby rozmawiać już nie tylko o szybszym przesyłaniu danych. Program konferencji obejmował również sztuczną inteligencję, komunikację kwantową, cyberbezpieczeństwo, fotoniczne technologie medyczne i inteligentne systemy pomiarowe. Wszystkie te obszary łączy jedno – nowoczesna infrastruktura komunikacyjna, bez której trudno dziś wyobrazić sobie rozwój niemal każdej dziedziny nauki i gospodarki.
Ludzie, którzy tworzą przyszłość
Na świecie odbywają się setki konferencji naukowych poświęconych telekomunikacji i fotonice. ICTON od lat wyróżnia jednak to, że spotykają się tutaj badacze, którzy nie tylko opisują rozwój technologii, ale często sami wyznaczają jego kierunki.
Tegoroczna edycja zgromadziła przedstawicieli czołowych ośrodków naukowych, w tym Massachusetts Institute of Technology (MIT), Stanford University, University of Southern California oraz Uniwersytetu w Padwie.
Jednym z najciekawszych wydarzeń konferencji był wykład plenarny prof. Giuseppe Vallone poświęcony skalowalnej komunikacji kwantowej. Jeszcze niedawno internet kwantowy pozostawał przede wszystkim koncepcją teoretyczną. Dziś staje się przedmiotem intensywnych badań prowadzonych równolegle w Europie, Stanach Zjednoczonych i Azji.
Równie interesujące były wystąpienia prof. Leonida Kazovsky'ego ze Stanford University oraz prof. Alana E. Willnera z University of Southern California. Obaj zwracali uwagę na problem, który coraz wyraźniej dostrzega branża nowych technologii – rozwój sztucznej inteligencji zależy już nie tylko od coraz bardziej wydajnych procesorów, ale również od infrastruktury umożliwiającej błyskawiczną wymianę danych pomiędzy nimi. W tym obszarze fotonika i nowoczesne sieci optyczne odgrywają rolę równie istotną jak same układy obliczeniowe.
Z kolei obecność prof. Vincenta W. S. Chana z MIT przypominała, że wiele technologii uznawanych dziś za standard współczesnego internetu rozpoczynało swoją drogę jako odważne koncepcje badawcze prezentowane właśnie podczas podobnych spotkań.
ICTON nie jest miejscem prezentacji gotowych produktów ani pokazem najnowszych urządzeń. To przestrzeń, w której konfrontowane są idee, wyniki badań i nowe kierunki rozwoju technologii. Część z nich pozostanie ambitnymi projektami naukowymi. Inne za kilka lub kilkanaście lat staną się rozwiązaniami wykorzystywanymi na całym świecie.
Dobra konferencja naukowa nie polega na tym, że wszyscy myślą tak samo. Jej wartością jest spotkanie ludzi reprezentujących różne doświadczenia, specjalizacje i punkty widzenia. To właśnie z takich rozmów najczęściej rodzą się nowe pomysły
– mówi prof. Marian Marciniak, pomysłodawca i wieloletni współtwórca konferencji ICTON.
Od monitorowania snu po internet kwantowy
Najlepiej widać to w tematach, które jeszcze niedawno trudno byłoby skojarzyć z konferencją poświęconą sieciom optycznym. W programie ICTON 2026 znalazły się badania nad urządzeniami medycznymi, monitorowaniem środowiska, ochroną infrastruktury krytycznej, autonomicznymi pojazdami oraz systemami sztucznej inteligencji. Wspólnym elementem tych prac była fotonika: technologia pozwalająca nie tylko przesyłać informacje, lecz także obserwować, mierzyć i analizować otaczający świat.
Światło zamiast igły
Jedną z prezentowanych koncepcji był miniaturowy spektrometr fotoniczny projektowany z myślą o nieinwazyjnym monitorowaniu poziomu glukozy. Badania znajdowały się na etapie projektowania i oceny numerycznej, dlatego nie oznaczają jeszcze powstania gotowego urządzenia medycznego. Pokazują jednak kierunek, w którym rozwija się współczesna diagnostyka: wykorzystanie właściwości światła do uzyskiwania informacji o organizmie bez pobierania próbek i naruszania tkanek.
Dla milionów osób żyjących z cukrzycą przełożenie takich badań na praktyczne urządzenia mogłoby oznaczać wygodniejsze i mniej uciążliwe kontrolowanie stanu zdrowia. To dobry przykład technologii, która powstaje w świecie zaawansowanej fotoniki, ale jej potencjalne zastosowanie jest bardzo bliskie codziennym potrzebom.
Podobny kierunek reprezentowały prace dotyczące fotonicznych narzędzi wspierających diagnostykę i leczenie nowotworów, biosensorów wykrywających komórki oraz optycznego obrazowania zmian w organizmie. ICTON nie był konferencją medyczną, a mimo to medycyna była obecna w wielu sesjach — właśnie dlatego, że światło staje się coraz bardziej precyzyjnym narzędziem pomiarowym.
Światłowód, który czuwa, gdy śpimy
Inna prezentacja dotyczyła systemu wykorzystującego czujniki światłowodowe oraz uczenie głębokie do monitorowania snu i rozpoznawania jego faz w czasie rzeczywistym. Takie rozwiązanie pokazuje, jak daleko rozszerzyła się funkcja światłowodu: od przesyłania danych do rejestrowania subtelnych zmian zachodzących w najbliższym otoczeniu człowieka.
Na tym etapie nie należy traktować konferencyjnej prezentacji jako zapowiedzi konkretnego produktu. Znaczący jest jednak sam kierunek badań. W przyszłości podobne systemy mogłyby wspierać długoterminową obserwację jakości snu bez konieczności zakładania rozbudowanej aparatury lub spędzania każdej badanej nocy w laboratorium.
To właśnie takie przykłady najlepiej pokazują, że fotonika coraz częściej wychodzi z wyspecjalizowanych ośrodków badawczych i zbliża się do obszarów bezpośrednio związanych ze zdrowiem i jakością życia.
Kiedy światłowody zaczynają „słyszeć”
Jednym z najbardziej obrazowych tytułów w programie było wystąpienie „When Fibers Listen: Speech Detection Through Existing Optical Infrastructure”. Badacze analizowali możliwość wykrywania mowy za pomocą istniejącej infrastruktury światłowodowej.
Brzmi to niemal jak science fiction, ale opiera się na znanej właściwości włókien optycznych: są one wrażliwe na bardzo niewielkie drgania, zmiany naprężeń i oddziaływania zewnętrzne. Odpowiednio analizując sygnał rozchodzący się w światłowodzie, można uzyskać informacje o tym, co dzieje się w jego otoczeniu.
Ta sama idea pozwala wykorzystywać sieci telekomunikacyjne do monitorowania budynków, kabli podmorskich, dróg, rurociągów czy ruchu statków. W programie znalazły się m.in. prezentacje dotyczące obserwacji trzydziestopiętrowego wieżowca za pomocą infrastruktury FTTH, wykrywania niebezpiecznych drgań, ochrony kabli podmorskich oraz rozwijania światłowodowych systemów pomiarowych w skali oceanicznej.
Technologia ta ma ogromny potencjał, ale pokazuje również nowe wyzwania. Skoro infrastruktura zaprojektowana do transmisji danych może stać się bardzo czułym sensorem, rośnie znaczenie ochrony pozyskiwanych informacji, kontroli dostępu i świadomego projektowania takich systemów. Granica między telekomunikacją, pomiarem i cyberbezpieczeństwem staje się coraz mniej wyraźna.
Sztuczna inteligencja potrzebuje światła
Sztuczna inteligencja była jednym z najczęściej powracających motywów ICTON 2026. W programie pojawiały się duże modele językowe diagnozujące awarie, systemy agentowe zarządzające sieciami, sieci neuronowe wykrywające ataki i anomalie, cyfrowe bliźniaki infrastruktury oraz algorytmy planujące wykorzystanie zasobów telekomunikacyjnych.
AI występowała jednak podczas konferencji w dwóch rolach.
W pierwszej była narzędziem: analizowała dane, lokalizowała usterki, przewidywała ruch i pomagała automatyzować pracę operatorów. W drugiej — źródłem zupełnie nowych wymagań wobec sieci. Trening dużych modeli oznacza bowiem konieczność przesyłania ogromnych ilości danych pomiędzy procesorami, serwerami i centrami danych. Nawet najwydajniejsze układy obliczeniowe nie przyniosą oczekiwanych rezultatów, jeżeli komunikacja między nimi stanie się wąskim gardłem.
Dlatego w programie znalazły się całe sesje poświęcone fotonice w centrach danych AI, optycznym przełącznikom, transmisji o przepływnościach liczonych w terabitach na sekundę oraz sieciom wspierającym rozproszone trenowanie modeli. Rozwój sztucznej inteligencji zależy dziś nie tylko od kodu i mocy obliczeniowej. Zależy także od tego, jak szybko i energooszczędnie potrafimy przemieszczać dane.
Bezpieczeństwo oparte na prawach fizyki
Szeroko zakrojonym trendem konferencji była też komunikacja kwantowa. Kolejne sesje obejmowały dystrybucję klucza kwantowego, integrację kanałów klasycznych i kwantowych, komunikację satelitarną, testowanie gotowych rozwiązań QKD oraz budowę rozległych sieci kwantowych.
Celem tych badań nie jest stworzenie magicznego internetu, którego w żadnych okolicznościach nie da się zaatakować. Ich znaczenie polega na wykorzystaniu zjawisk fizycznych do ochrony transmisji — między innymi w taki sposób, by próba przechwycenia klucza mogła pozostawić wykrywalny ślad.
To szczególnie ważne w perspektywie rozwoju komputerów kwantowych, które mogą w przyszłości zagrozić części obecnie stosowanych metod kryptograficznych. Program ICTON pokazał, że komunikacja kwantowa przestaje być wyłącznie tematem badań podstawowych. Coraz częściej analizowane są problemy integracji, niezawodności, standaryzacji i funkcjonowania systemów w rzeczywistych sieciach. Oznacza to przejście od pytania „czy jest to możliwe?” do znacznie bardziej praktycznego: „jak zrobić to bezpiecznie, skalowalnie i w rozsądnej cenie?”.
Choć większość tych rozwiązań nadal wymaga dalszych badań, historia ICTON pokazuje, że technologie prezentowane najpierw w formie modeli, demonstratorów i wyników laboratoryjnych mogą z czasem stać się częścią rzeczywistej infrastruktury. Dlatego program konferencji warto czytać nie jak katalog gotowych produktów, lecz jak mapę kierunków, w których rozwija się światowa nauka.
Instytut Łączności od 20 lat współtworzy ICTON
Instytut Łączności – Państwowy Instytut Badawczy współorganizuje ICTON od 2006 roku. Jednocześnie historia Instytutu jest związana z konferencją od jej pierwszej edycji w 1999 roku: jej twórcą i wieloletnim przewodniczącym jest prof. Marian Marciniak.
Zaangażowanie Instytutu nie ogranicza się do obecności jego przedstawicieli w programie. Eksperci IŁ współtworzą komitety naukowe i warsztaty tematyczne, przewodniczą obradom, recenzują prace oraz uczestniczą w kształtowaniu zakresu kolejnych edycji konferencji. W 2026 roku prof. Marian Marciniak prowadził sesję poświęconą sieciom definiowanym programowo i optycznym sieciom neuronowym, a także współprzewodniczył blokom prezentacji w ostatnim dniu wydarzenia.
Do najważniejszych akcentów tegorocznego udziału Instytutu należały dwa referaty pracowników naukowych Instytutu Łączności. Oba wystąpienia miały status Invited Talks. W rozbudowanym programie konferencji, obejmującym setki zgłoszeń i kilkadziesiąt równoległych sesji, zaproszenie eksperta do przygotowania takiego referatu jest potwierdzeniem jego rozpoznawalności i kompetencji w danym obszarze.
Dr hab. inż. Mirosław Klinkowski, prof. IŁ-PIB, przedstawił analizę wymiarowania pakietowo-optycznych architektur xHaul wykorzystujących koherentną transmisję punkt-wielopunkt. Za specjalistycznym tytułem kryje się problem mający duże znaczenie dla rozwoju sieci mobilnych: jak zaprojektować ich część transportową, aby mogła sprawnie obsługiwać rosnącą liczbę stacji bazowych, usług oraz strumieni danych, a jednocześnie nie wymagała nieproporcjonalnego zwiększania kosztów i zużycia energii.
Dr hab. inż. Paweł Rosa wystąpił z referatem „On Security Vulnerabilities in Communication Networks”, dotyczącym podatności współczesnych sieci komunikacyjnych. Temat ten dobrze wpisywał się w program ICTON 2026, w którym bezpieczeństwo pojawiało się zarówno w kontekście infrastruktury klasycznej, jak i sieci 6G, centrów danych AI oraz systemów kwantowych. Paweł Rosa przewodniczył również sesji warsztatu NOA poświęconego nowym wzmacniaczom optycznym.
Udział Instytutu w ICTON ma jednak szersze znaczenie niż prezentacja wyników badań. Pozwala polskim badaczom współtworzyć międzynarodową debatę, nawiązywać współpracę z zespołami rozwijającymi podobne technologie oraz porównywać własne podejścia z rozwiązaniami proponowanymi w najważniejszych ośrodkach naukowych świata.
ICTON 2026 w liczbach
- 4 dni obrad naukowych
- Ponad 430 prezentacji, posterów i demonstracji
- 312 referatów zaproszonych
- 3 wykłady plenarne
- 30 prezentacji posterowych
- Około 90 sesji i bloków programowych
- 7 równoległych ścieżek obrad
Telekomunikacja przestała być tylko telekomunikacją
Jeszcze kilkanaście lat temu konferencje poświęcone sieciom optycznym koncentrowały się przede wszystkim na zwiększaniu przepustowości łączy, ograniczaniu strat sygnału czy projektowaniu nowych architektur transmisyjnych. Były to zagadnienia kluczowe dla rozwoju internetu, ale stosunkowo łatwe do przypisania jednej dziedzinie wiedzy.
Program ICTON 2026 pokazał, jak bardzo zmienił się charakter współczesnej telekomunikacji.
Światłowody nadal pozostają podstawą globalnego przesyłu danych, jednak coraz częściej pełnią również zupełnie nowe funkcje. Stają się elementem inteligentnych systemów pomiarowych, narzędziem wspierającym diagnostykę medyczną, infrastrukturą umożliwiającą rozwój sztucznej inteligencji czy fundamentem przyszłych sieci kwantowych.
To zmienia również sposób prowadzenia badań.
Współczesny specjalista zajmujący się technologiami telekomunikacyjnymi musi rozumieć nie tylko zagadnienia związane z transmisją danych, lecz także fizykę materiałów, fotonikę, algorytmy sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwo czy przetwarzanie sygnałów. Coraz więcej innowacji rodzi się właśnie na styku tych dziedzin.
W Pradze było to szczególnie widoczne. Dyskusje dotyczyły już nie tylko odpowiedzi na pytanie, jak przesyłać informacje szybciej, ale przede wszystkim – jak sprawić, by sieci były bardziej inteligentne, odporne, bezpieczne i użyteczne dla społeczeństwa.
Przyszłość rodzi się we współpracy
Historia ICTON jest w pewnym sensie historią współczesnej telekomunikacji. Kiedy odbywała się pierwsza edycja konferencji, najważniejszym wyzwaniem było zbudowanie infrastruktury zdolnej obsłużyć gwałtownie rosnący Internet. Dziś światłowody są już kręgosłupem globalnej komunikacji, ale pytania stawiane przez badaczy ponownie wyprzedzają codzienność.
Jak zabezpieczyć dane w epoce komputerów kwantowych? Jak połączyć setki tysięcy procesorów wykorzystywanych do trenowania AI? Czy sieć telekomunikacyjna może jednocześnie monitorować most, wykrywać naruszenie kabla podmorskiego i obserwować zjawiska zachodzące w oceanie? Jak automatyzować zarządzanie infrastrukturą, nie oddając systemom autonomicznym zbyt dużej kontroli? To właśnie podobne pytania wyznaczały rytm czterech dni konferencji.
ICTON 2026 pokazał, że przyszłość telekomunikacji nie powstaje już wyłącznie w obrębie jednej specjalizacji. Rodzi się na styku fotoniki, sztucznej inteligencji, komunikacji kwantowej, cyberbezpieczeństwa, elektroniki i nauki o danych. Jednak sama interdyscyplinarność nie wystarcza. Potrzebna jest także społeczność, która potrafi dzielić się wynikami, poddawać pomysły krytycznej ocenie i budować współpracę ponad granicami instytucji oraz państw.
Od 20 lat Instytut Łączności współtworzy ICTON jako jedno z miejsc takiej wymiany. Tegoroczna edycja po raz kolejny pokazała, że idee przedstawiane dziś w salach konferencyjnych mogą za kilka lub kilkanaście lat stać się elementami infrastruktury, od której będzie zależało funkcjonowanie cyfrowego świata.
Dziękujemy Instytutowi Fotoniki i Elektroniki Czeskiej Akademii Nauk (UFE) za udostępnienie zdjęć autorstwa Zuzany Havlínovej.