Odpowiedzi dostarczają zarówno wcześniejsze analizy ekspertów Instytutu Łączności - Państwowego Instytutu Badawczego, jak i wyniki badań opublikowanych na łamach czasopisma naukowego „Bioelectromagnetics” (wydawanym przez Wiley Periodicals LLC w imieniu Bioelectromagnetics Society). Pokazują one, że rzeczywisty poziom ekspozycji na pola elektromagnetyczne emitowane przez inteligentne liczniki jest bardzo niski.
To nie moc decyduje o ekspozycji
Inteligentny licznik jest urządzeniem elektronicznym wyposażonym w moduł komunikacyjny. Może on wykorzystywać m.in. technologię Zigbee (standard bezprzewodowej komunikacji krótkiego zasięgu stosowany również w systemach inteligentnego domu) lub inne rozwiązania radiowe przeznaczone do przesyłania niewielkich ilości danych przy bardzo małym zużyciu energii.
Wbrew powszechnym wyobrażeniom licznik nie nadaje sygnału przez cały czas. Dane przesyłane są jedynie w krótkich pakietach, np. podczas okresowego przekazywania informacji o zużyciu lub komunikacji z innymi elementami systemu. Przez zdecydowaną większość czasu nadajnik pozostaje nieaktywny.
To właśnie dlatego sama maksymalna moc nadajnika nie mówi jeszcze nic o rzeczywistej ekspozycji. Kluczowe znaczenie ma tzw. współczynnik aktywności, czyli procent czasu, w którym urządzenie faktycznie nadaje sygnał. W przypadku inteligentnych liczników wartość ta jest zazwyczaj bardzo niewielka.
Pomiary zamiast przypuszczeń
Zespół badaczy z brytyjskiej UK Health Security Agency (UKHSA) przeprowadził laboratoryjne badania inteligentnych systemów pomiarowych pracujących w paśmie 868 MHz. Analizowano zarówno poziom pola elektromagnetycznego wokół urządzeń, jak i czas pracy ich nadajników.
Badania obejmowały zestawy składające się m.in. z inteligentnych liczników energii i gazu, urządzeń komunikacyjnych oraz domowych wyświetlaczy prezentujących zużycie energii.
Najwyższa zmierzona wartość gęstości mocy uśredniona w okresie sześciu minut wyniosła około 0,1 mW/m². Odpowiadało to mniej niż 0,0024 proc. poziomu odniesienia określonego w wytycznych Międzynarodowej Komisji Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP). Innymi słowy, zmierzona wartość była ponad 40 tysięcy razy niższa od poziomu odniesienia wykorzystanego przez badaczy.
Badacze wykazali również, że współczynnik aktywności nadajników nie przekraczał 2,8 proc., a udział inteligentnych liczników pracujących w paśmie 868 MHz w całkowitej ekspozycji na pola elektromagnetyczne był zazwyczaj niższy lub porównywalny z ekspozycją powodowaną przez urządzenia wykorzystujące pasmo 2,4 GHz.
Mały nadajnik, krótka transmisja
Określenie „inteligentny licznik” obejmuje urządzenia służące do pomiaru zużycia energii elektrycznej, gazu, wody czy ciepła. Choć mogą wykorzystywać różne technologie komunikacyjne, ich moduły radiowe należą zazwyczaj do grupy urządzeń krótkiego zasięgu (Short Range Devices - SRD).
- pracują z niewielką mocą,
- przesyłają krótkie pakiety danych,
- komunikują się na niewielkie odległości,
- często są zasilane bateryjnie i muszą działać przez wiele lat.
Oszczędne gospodarowanie energią jest jednym z podstawowych założeń ich konstrukcji. Ciągła transmisja szybko rozładowałaby baterię, dlatego nadajnik uruchamia się wyłącznie wtedy, gdy jest to konieczne.
Eksperci Instytutu Łączności wskazywali wcześniej, że nadajniki stosowane m.in. w inteligentnych wodomierzach pracujących w zakresie 868,0-868,6 MHz mogą mieć maksymalną moc promieniowaną 25 mW, przy współczynniku aktywności nieprzekraczającym 1 proc. Oznacza to średnią moc wynoszącą maksymalnie 250 µW, a w praktyce często jeszcze mniejszą.
Odległość ma znaczenie
Na poziom ekspozycji wpływa nie tylko moc urządzenia, ale również odległość od źródła emisji. Natężenie pola elektromagnetycznego szybko maleje wraz ze wzrostem odległości od nadajnika.
W praktyce inteligentne liczniki znajdują się najczęściej w skrzynkach instalacyjnych, piwnicach, studzienkach lub na zewnętrznych ścianach budynków, a więc w miejscach oddalonych od użytkowników. Wyniki pomiarów wykonywanych bezpośrednio przy urządzeniu nie oznaczają zatem takiego samego poziomu ekspozycji w całym mieszkaniu czy budynku.
Najważniejsze jest bezpieczeństwo
Każde urządzenie radiowe wprowadzane na rynek Unii Europejskiej musi spełniać wymagania określone w dyrektywie RED (2014/53/UE). Obejmują one ochronę zdrowia i bezpieczeństwa użytkowników, kompatybilność elektromagnetyczną oraz efektywne wykorzystanie widma radiowego.
Producent jest zobowiązany do przeprowadzenia oceny zgodności, przygotowania dokumentacji technicznej, wystawienia deklaracji zgodności i oznakowania urządzenia znakiem CE. Oznakowanie to potwierdza spełnienie obowiązujących wymagań prawa Unii Europejskiej.
Nie wszystko da się porównać
W dyskusjach o polach elektromagnetycznych często zestawia się wartości odnoszące się do różnych częstotliwości, wielkości fizycznych czy sposobów pomiaru. Tymczasem nie można bezpośrednio porównywać maksymalnej mocy nadajnika z rzeczywistą ekspozycją uwzględniającą czas jego pracy ani wartości wyrażonych w różnych jednostkach.
Ocena bezpieczeństwa wymaga uwzględnienia wielu czynników jednocześnie - częstotliwości, mocy, odległości od źródła, czasu nadawania oraz odpowiednich poziomów odniesienia. Dopiero ich łączna analiza pozwala właściwie interpretować wyniki pomiarów.
Inteligentne liczniki na tle innych urządzeń
Współczesne gospodarstwo domowe wykorzystuje wiele urządzeń komunikujących się bezprzewodowo, od routerów Wi-Fi i telefonów komórkowych po słuchawki Bluetooth czy systemy inteligentnego domu.
Inteligentny licznik jest jednym z elementów tego środowiska, jednak w przeciwieństwie do telefonu komórkowego zazwyczaj znajduje się w pewnej odległości od użytkownika i nadaje jedynie przez krótki czas. Wyniki badań wskazują, że ocena ekspozycji powinna opierać się na rzeczywistych parametrach pracy urządzeń, a nie na sugestywnych określeniach czy pojedynczych liczbach wyrwanych z kontekstu.
Nauka zamiast domysłów
Inteligentne liczniki są ważnym elementem modernizacji infrastruktury energetycznej i komunalnej. Umożliwiają automatyczny odczyt danych, usprawniają zarządzanie siecią i zwiększają efektywność działania systemów.
Jak każda technologia wykorzystująca komunikację radiową liczniki także wymagają stałych badań i monitorowania. Dostępne wyniki pokazują jednak, że rzeczywista emisja badanych urządzeń stanowi jedynie niewielki ułamek poziomów odniesienia zastosowanych w analizie.
Najlepszą odpowiedzią na pojawiające się pytania nie są więc domysły, lecz rzetelne pomiary, właściwa interpretacja wyników i oparcie dyskusji na wiedzy naukowej.
BioEM 2027 - światowa nauka przyjeżdża do Gdańska
Znaczenie badań nad oddziaływaniem pól elektromagnetycznych najlepiej pokazuje skala międzynarodowej współpracy naukowej. Jednym z najważniejszych wydarzeń poświęconych tej tematyce jest doroczna konferencja BioEM, gromadząca specjalistów z zakresu bioelektromagnetyzmu, medycyny, biologii, fizyki, telekomunikacji i inżynierii.
Podczas tegorocznej konferencji BioEM 2026 eksperci Instytutu Łączności - Państwowego Instytutu Badawczego zaprezentowali System Informacyjny o Instalacjach Wytwarzających Pole Elektromagnetyczne (SI2PEM). Publiczna baza danych o polu elektromagnetycznym w Polsce cieszyła się dużym zainteresowaniem uczestników wydarzenia.
Za rok to Polska będzie gospodarzem tego prestiżowego wydarzenia. Konferencja BioEM 2027 odbędzie się w dniach 13-18 czerwca w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku, a jej lokalnym organizatorem będzie Instytut Łączności - Państwowy Instytut Badawczy.
Podczas wydarzenia eksperci z całego świata będą dyskutować m.in. o wynikach najnowszych badań nad oddziaływaniem pól elektromagnetycznych, metodach oceny ekspozycji oraz rozwoju technologii bezprzewodowych. Wydarzenie to będzie nie tylko okazją do prezentacji najnowszych osiągnięć nauki, ale także potwierdzeniem aktywnej roli Instytutu Łączności w międzynarodowych badaniach nad bezpieczeństwem technologii radiowych.