Wieloletnie forum debaty ekspertów
Konferencja Okrągłego Stołu, organizowana przez Stowarzyszenie Elektryków Polskich, od wielu lat stanowi ważny głos środowiska eksperckiego w debacie o cyfryzacji i jej wpływie na państwo, gospodarkę oraz życie społeczne. Formuła wydarzenia łączy przedstawicieli nauki, administracji publicznej, przemysłu, organizacji technicznych, sektora pozarządowego i polityki. Dzięki temu problemy technologiczne są analizowane nie tylko od strony urządzeń i systemów, lecz także prawa, zarządzania, kompetencji i bezpieczeństwa obywateli.
Tegoroczna edycja koncentrowała się na bezpieczeństwie i odporności państwa, społeczeństwa, gospodarki oraz infrastruktury krytycznej. Uczestników powitali m.in. prof. Ryszard Romaniuk, przewodniczący Komitetu Naukowo-Programowego KOS 2026, prof. Sławomir Cieślik, prezes SEP, oraz Ewa Mańkiewicz-Cudny, prezes Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT. Przesłanie do uczestników skierował również poseł do Parlamentu Europejskiego Kosma Złotowski, który zwrócił uwagę na dezinformację, materiały typu deepfake i potrzebę rozwijania europejskich technologii cyfrowych.
Podczas otwarcia podkreślano, że tempo zmian technicznych coraz częściej wyprzedza zdolność instytucji i społeczeństwa do ich bezpiecznego przyswajania. Z tego powodu konieczna jest stała rozmowa między twórcami technologii, operatorami systemów, administracją i użytkownikami. Właśnie taką przestrzeń tworzy KOS, pozwalając konfrontować różne doświadczenia i przekładać je na postulaty dla nauki oraz polityki publicznej.
Człowiek w świecie techniki cyfrowej
Wprowadzeniem do części panelowej było wystąpienie prof. Marka Niezgódki poświęcone miejscu człowieka w rozwijającej się cywilizacji cyfrowej. Prelegent wskazał, że technologie powinny pozostawać narzędziem służącym człowiekowi, a ich rozwój musi być rozpatrywany razem z prawami człowieka, odpowiedzialnością instytucji oraz kosztami społecznymi. Ważnym problemem jest znalezienie równowagi między wolnością użytkownika a zakresem kontroli potrzebnej do zapewnienia bezpieczeństwa.
Prof. Niezgódka zwrócił także uwagę na fizyczne podstawy świata cyfrowego. Usługi w chmurze, centra danych, sztuczna inteligencja i sieci telekomunikacyjne zależą od stabilnych dostaw energii oraz niezawodnej infrastruktury. Cyfryzacja nie może być zatem planowana w oderwaniu od energetyki, zasobów technicznych i kompetencji osób, które utrzymują systemy. Ten wątek stał się punktem odniesienia dla kolejnych paneli.
Blackout jako ryzyko systemowe
Panel poświęcony ryzyku blackoutu poprowadził dr inż. Mirosław Gajer. W dyskusji uczestniczyli prof. Ziemowit Malecha, Piotr Synowiec oraz dr inż. Jerzy Żurek. Rozmowa dotyczyła bilansowania krajowego systemu elektroenergetycznego, zmian w strukturze źródeł energii, rosnącego zapotrzebowania na moc oraz skutków awarii dla podstawowych usług publicznych i gospodarki.
Paneliści wskazywali, że bezpieczeństwo energetyczne zależy nie tylko od łącznej mocy zainstalowanej, lecz także od dyspozycyjności źródeł, stabilności napięcia i możliwości szybkiego reagowania na zmiany zapotrzebowania. Źródła zależne od pogody zwiększają znaczenie prognozowania, magazynowania energii i automatycznego sterowania. Jednocześnie coraz większa liczba urządzeń podłączonych do systemów teleinformatycznych tworzy nowe powierzchnie ataku i zwiększa wzajemną zależność energetyki oraz telekomunikacji.
Dr Jerzy Żurek przypomniał, że współczesna teleinformatyka, centra przetwarzania danych i rozwój sztucznej inteligencji potrzebują coraz większych ilości energii. Z kolei energetyka wymaga sprawnej łączności, telemetrii i systemów sterowania. Awaria jednej z tych warstw może więc uruchomić efekt domina. Piotr Synowiec zwrócił uwagę na potrzebę przygotowania alternatywnych kanałów komunikacji i praktycznych szkoleń na poziomie lokalnym, obejmujących m.in. łączność radiową, zasilanie awaryjne i rozwiązania satelitarne.
Odporna telekomunikacja i Internet
Drugi panel dotyczył odporności sieci telekomunikacyjnych i Internetu. Moderował go Mariusz Busiło, a w rozmowie wzięli udział prof. Jordi Mongay Batalla, Michał Połzun oraz dr inż. Jerzy Żurek. Dyskusja pokazała, że sieci projektowane z myślą o codziennym ruchu i rachunku ekonomicznym muszą dziś uwzględniać również sabotaż, cyberataki, długotrwałe przerwy w zasilaniu i fizyczne uszkodzenia infrastruktury.
Samo podtrzymanie bateryjne stacji bazowych wystarcza na ograniczony czas. Dłuższy kryzys wymaga agregatów, paliwa, logistyki, zapasowych łączy i możliwości szybkiej odbudowy sieci. Koszt takich zabezpieczeń przekracza możliwości pojedynczego operatora, dlatego odporność komunikacji powinna być budowana we współpracy państwa z biznesem. Paneliści omawiali także roaming kryzysowy, wydzielone sieci dla administracji, rolę łączności radiowej i satelitarnej oraz potrzebę zachowania krajowych zdolności do autonomicznego działania.
Osobnym zagadnieniem była synchronizacja czasu, niezbędna dla telekomunikacji, energetyki, bankowości i wielu usług publicznych. Uniezależnienie krytycznych systemów od pojedynczego zewnętrznego źródła czasu i sygnałów nawigacyjnych zwiększa odporność państwa na zakłócenia oraz celowe ataki.
Przemysł obronny i krajowe zdolności produkcyjne
Panel poświęcony przemysłowi obronnemu poprowadził prof. Paweł Soroka. Wraz z Januszem Czarneckim i dr. Dariuszem Prokopowiczem omówił koncepcję COP2 oraz warunki zwiększania odporności krajowego zaplecza produkcyjnego. W centrum rozmowy znalazły się zdolności do produkcji, modernizacji i naprawy sprzętu w sytuacji kryzysowej lub podczas konfliktu.
Uczestnicy podkreślali znaczenie małych i średnich firm współpracujących z dużymi zakładami zbrojeniowymi. Bez ich komponentów i specjalistycznych kompetencji nie jest możliwe utrzymanie ciągłości dostaw. Potrzebna jest jednak lepsza koordynacja prac badawczo-rozwojowych, jasne zasady dla technologii podwójnego zastosowania i systemowe wsparcie krajowych łańcuchów dostaw.
Wojna w Ukrainie pokazała rosnącą rolę dronów i szybkość zmian na polu walki. Zdaniem panelistów polski przemysł powinien sprawniej wykorzystywać te doświadczenia, rozwijać własne technologie oraz zapewniać możliwość serwisowania sprzętu pozyskiwanego za granicą. Odporność przemysłowa wymaga również rozproszenia potencjału, zabezpieczenia energii i łączności oraz przygotowania zakładów do zwiększenia produkcji.
Infrastruktura krytyczna obejmuje ludzi i procesy
Ostatni panel, moderowany przez prof. Zbigniewa Piotrowskiego, rozszerzył dyskusję poza same obiekty i urządzenia. Wzięli w nim udział Michał Wigurski z Lions Clubs International Polska, Przemysław Gołaszewski z Billennium, płk dr hab. inż. Jan M. Kelner, prof. WAT, oraz dr Piotr Jurkiewicz.
Prof. Piotrowski zaproponował, aby infrastrukturę krytyczną traktować jako część szerszego zasobu chronionego. Obejmuje on budynki, instalacje i usługi, ale również personel, procesy decyzyjne, komunikację oraz zasady przekazywania uprawnień. Nawet dobrze zabezpieczona technologia nie zapewni ciągłości działania, jeżeli zabraknie osób potrafiących ją obsłużyć albo procedur pozwalających działać po utracie łączności.
Michał Wigurski omówił rolę organizacji społecznych i lokalnych sieci pomocy. W sytuacji kryzysowej to one mogą docierać do mieszkańców, przekazywać wiarygodne informacje i wspierać osoby wymagające pomocy. Przemysław Gołaszewski mówił o ochronie systemów IT oraz zagrożeniach powodowanych przez łatwo dostępne drony. Jan M. Kelner podkreślił znaczenie kształcenia kadr technicznych, natomiast dr Piotr Jurkiewicz zwrócił uwagę na sprawność działania instytucji i potrzebę przygotowania procedur możliwych do wykonania w realnych warunkach.
Odporność wymaga współpracy i przygotowania
Wspólnym wnioskiem z konferencji była potrzeba systemowego podejścia do bezpieczeństwa. Energetyka, telekomunikacja, Internet, przemysł obronny i usługi publiczne są ze sobą ściśle powiązane. Zabezpieczenie pojedynczego elementu nie wystarczy, jeśli awaria innej części systemu uniemożliwi jego działanie.
Uczestnicy KOS 2026 wskazywali na znaczenie redundancji, krajowych kompetencji, bezpiecznych łańcuchów dostaw, wiarygodnej informacji oraz regularnych ćwiczeń. Odporność powstaje przed kryzysem: podczas projektowania systemów, szkolenia personelu i uzgadniania zasad współpracy między administracją, nauką, operatorami, przemysłem oraz organizacjami społecznymi. Wnioski z konferencji mają służyć dalszej debacie eksperckiej oraz pracom nad rozwiązaniami zwiększającymi bezpieczeństwo państwa i obywateli.